ՇԱՒԱՐՇ ՔՐԻՍԵԱՆ

ՇԱՒԱՐՇ ՔՐԻՍԵԱՆ

ՇԱՒԱՐՇ ՔՐԻՍԵԱՆ

Շաւարշ Քրիսեան ծնած է Պէշիկթաշ, 22 Յուլիս 1886-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է նոյն թաղի Մաքրուհեան երկսեռ վարժարանը։ 1897 Սեպտեմբեր 6-ին, եղբայրը զինք կ'ուղարկէ Պարտիզակ՝ Ամերիկեան Բարձրագոյն Վարժարան, իբրեւ գիշերօթիկ։ Հոնկէ կը փոխադրուի Ռոպէրթ Քոլէճ (Պոլիս), ուր իր մէջ կը ծնի մարզանքի հանդէպ բուռն սէր մը։ Այնտեղ կը գտնէ նաեւ Գրիգոր Յակոբեանը, ապագայ յայտնի մարզիկը եւ ուրիշներ, որոնք ոչ միայն կը քաջալերեն զինք, այլեւ՝ կը թելադրեն մարմնակրթական ասպարէզին նուիրուիլ ամբողջովին։ Քրիսեան Յակոբեանի միջոցով յարաբերութեան մէջ կը մտնէ Փարիզի լիսէ Ժանսոնի անուանի վարիչ փրոֆ. Տեպոնէի հետ, թղթակցութեամբ հետեւելով մարմնակրթանքի անոր դասերուն։ 1906-ԻՆ կը մեկնի Փարիզ, ուր յիշեալ ուսուցիչին դասընթացքներուն կը հետեւի վեց ամիս։ Ապա, ընկերներուն օժանդակութեամբ կ'անցնի Լոնտոն, ուր կը մնայ երկուքուկէս տարի, իր ազատ ժամերուն հետեւելով մարզանքի։ 1909-ին կը վերադառնայ Պոլիս։

Քրիսեան զանազան վարժարաններու մէջ կը ստանձնէ մարզանքի ուսուցչութեան պաշտօններ, միաժամանակ աշխատելով որ թաղերու մէջ բացուին մարզարաններ։ Ան կը ջանայ մարմնակրթութեան ճաշակը եւ սէրը տարածել հայ ժողովուրդի բոլոր խաւերուն եւ դասակարգերուն մէջ, իրեն խորհրդատու եւ գործակից ունենալով մարմնակրթանքի նուիրուած անձեր։ Անոնց շնորհիւ է, որ Քրիսեան կը ձեռնարկէ «Մարմնամարզ»ի հրատարակութեան։

Թերթը կորիզ մըն էր։ Ան կ'ըլլայ այդ կորիզին ամէնէն տենդոտ աշխատողներէն մէկը։ Շարժումը սկսած էր, պէտք էր կազմակերպել եւ կանոնաւորել զայն։ Քրիսեան կը շարունակէ ընթանալ որդեգրուած ճամբէն, առանց ընկրկելու։

Քրիսեան գործի կը ձեռնարկէ այնպիսի ժամանակի մը, երբ իր շուրջ չէին պակսեր բազուկի մարդեր։ Գաղափարը կար, ինչպէս եւ գործը, սակայն, կղզիացած ձեւով։ Իւրաքանչիւր մարզական խումբ, ինքն իր մէջ, իր խումբին համար էր։ Ան կը յաջողի օգտուիլ գոյութիւն ունեցող ատաղձէն եւ մէկ տեղ հաւաքելով տարբեր ուղղութիւններով ուժերը, կը բերէ եւ իր «Մարմնամարզ» թերթին շուրջ կը համախմբէ զանոնք։ Քրիսեան, 1911-ին, պարբերականին միջոցով կը քարոզէ հայ իգական սեռը եւս մարզել, եւ դպրոցներէ ներս մարզանքը պարտադիր դարձնել։ Ան կ'առաջադրէ նաեւ մինչ այդ գոյութիւն ունեցող հայ մարզական միութիւններն ու ֆութպոլի խումբերը համադաշնակցութեան մը շուրջ հաւաքել։

1914-ին, Ա. Աշխարհամարտի աղէտալի օրերուն, Շաւարշ Քրիսեան կը դիմէ ֆրանսական հիւպատոսարան, ֆրանսական բանակին կամաւոր արձանագրուելու. կ'ընդունուի։ Բայց հիւանդութեան մը պատճառով, Պոլիսէն մեկնումը կ'ունենայ յապաղում մը, որ այնքա՜ն ճակատագրական հետեւանք կ'ունենայ։ Բազմաթիւ մտաւորականներու հետ ան եւս կ'աքսորուի եւ Այաշի մէջ կը նահատակուի, հայ մարմնակրթական ընդհանուր միութիւն մը ստեղծելու իր երազը առանց իրականացնելու։

ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՀԻՆԴԼԵԱՆ

ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՀԻՆԴԼԵԱՆ

ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՀԻՆԴԼԵԱՆ

Պոլսոյ Նոր Դպրոցի հիմնադիր-տնօրէններէն, ծանօթ մանկավարժ Յովհաննէս Հինդլեան Հայոց մէջ մարմնակրթական ու մասնաւորապէս սկաուտական շարժումի գաղափարախօսներէն եղած է։ Ան ծնած է 1866-ին, Սկիւտար։ Նախակրթութիւնը կը ստանայ Ներսէսեան-Երմոնեան վարժարանը։ Ապա կ'անցնի ժամանակի նշանաւոր մանկավարժ Ռեթէոս Պէրպէրեանի վարժարանը, զոր կ'աւարտէ յաջողութեամբ։ Կը դասաւանդէ շարք մը վարժարաններու մէջ։ Ըլլալով հմուտ դաստիարակ մը, ան մարմնակրթանքը կ'ըմբռնէ իբրեւ ազդակ մը հայ երիտասարդութեան բարոյական դաստիարակութեան։ Ինքն է, որ Շաւարշ Քրիսեանի «Մարմնամարզ»ին մէջ սկաուտութեան էութիւնը կը պարզէ եւ Ա. Աշխարհամարտէն ետք անոր գաղափարախօսը կ'ըլլայ։

Հինդլեանի գրութիւնները, պրակներու վերածուած, գաւառի մէջ մղիչ ազդակները կ'ըլլան սկաուտական շարժումներու։ 1913-ին, իր վարժարանին մէջ, ան կը կազմէ հայ առաջին սկաուտական խումբերէն մէկը։ Հ.Մ.Ը.Մ.ի հիմնադրութենէն ետք, ան կը հանդիսանայ միութեան գլխաւոր զօրավիգներէն։ Մանկավարժ անվիճելի կարողութիւնը, հանրային դիրքը եւ բարոյական զօրաւոր անհատականութիւնը՝ միացած մարմնակրթական շարժումին ցոյց տուած իր անվերապահ աջակցութեան, ոչ միայն օգտակար կ'ըլլան նախապատերազմեան մարմնակրթական կեանքին, եւ պատերազմէն ետք՝ Հ.Մ.Ը.Մ.ին, այլեւ կը նպաստեն անոնց վայելած հանրային համակրանքին տարածման։

Հինդլեան կը մահանայ 16 Փետրուար 1950-ին։ Ան հեղինակ է բազմաթիւ դասագիրքերու, գրքոյկներու եւ մամուլին մէջ ցրուած մանկավարժական յօդուածներու։

ԳՐԻԳՈՐ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

ԳՐԻԳՈՐ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

ԳՐԻԳՈՐ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

Այս անունին կապուած է մասնաւորապէս հայ սկաուտական շարժումը։ Յակոբեան եղած է անոնցմէ, որոնք Ա. Աշխարհամարտէն առաջ ուղղութիւն եւ քաջալերանք ցոյց տուած են Շաւարշ Քրիսեանին՝ մինչեւ որ ան մարմնակրթանքը դարձուցած է ասպարէզ ու ամբողջովին նուիրուած է անոր։

Ռոպէրթ Քոլէճի աշակերտ, պատանեկութենէն սէր ունեցած է մարմնակրթանքի հանդէպ։ Այնքան, որ կապ կը հաստատէ փրոֆ. Տեպոնէի հետ՝ Փարիզ, եւ թղթակցութեամբ մարզական դասեր կ'առնէ անկէ։ Միաժամանակ կը զարգացնէ իր մարմինը։ Յակոբեան օրըստօրէ խանդավառուելով՝ կը ջանայ Ռոպէրթ Քոլէճէն դուրս եւս զբաղիլ ֆիզիքական դաստիարակութեան գործով։ Պոյաճը գիւղին մէջ ան կը կազմէ «Պալթա-Լիման» անունով ֆութպոլի խումբը, որ առաջին հայկական խումբը կ'ըլլայ Պոլսոյ մէջ եւ անուանի կը դառնայ։

Սահմանադրութեան շրջանին, ուրիշ վեթերաններու հետ, Շաւարշ Քրիսեանին կը թելադրէ հրատարակել թերթ մը, ինք եւս յանձն առնելով նիւթական զոհողութիւններ։

Սկիւտարի մէջ, ան կը կազմէ սկաուտական խումբ մը, ու վարիչը կ'ըլլայ Սկիւտարի Հայ Մարզարանին, երբ Մկրտիչ Մկրեան Եւրոպա կը մեկնի։ Զինադադարին, երբ Գրիգոր Յակոբեանի հրաւէրով Պոլսոյ մարզական միութիւններու ներկայացուցիչները հիմը կը դնեն Հ.Մ.Ը.Մ.ին, ան կը դառնայ հայ սկաուտներու պետը, ներկայացնելով դասախօսութիւններ եւ ղեկավարելով մարզական վարժութիւններ։ Յակոբեան կը մահանայ 1938-ին, Փարիզ։

Տարածենք