ԱԼԵՔՍ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ

ԱԼԵՔՍ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ

ԱԼԵՔՍ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ

Հայ մարզական շարժումի կրտսեր սերունդէն. մեծապէս տքնած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի կազմակերպական հզօրացման համար։ Թերթերու կ'աշխատակցէր մարզական նիւթերու շուրջ յօդուածներով։ 1937-ին Պոլսոյ մէջ կը մահանայ թոքախտէ։ Հրատարակած է մարզական գիրք մը։

ԱՐԱՄ ՆԻԿՈՂՈՍԵԱՆ

ԱՐԱՄ ՆԻԿՈՂՈՍԵԱՆ

ԱՐԱՄ ՆԻԿՈՂՈՍԵԱՆ

Յովհաննէս Հինդլեանէն ետք, Նիկողոսեան հայ կրթական մշակներէն երկրորդն է, որ խորապէս գնահատած է մարզական շարժումը եւ իր լայն աջակցութիւնը ընծայած է անոր։

Ուսուցիչ, տնօրէն եւ Արամեան վարժարանի հիմնադիր (Սկիւտար) Արամ Նիկողոսեան թափ տուած է դպրոցներու մէջ մարմնամարզի դասերուն։ Իբրեւ Կեդրոնական Ուսումնական Խորհուրդի անդամ, ան մեծ ջանքով ու համոզումով ջանացած է մարզանքի դասերը պաշտօնապէս ներառնել ազգային վարժարաններու դասացուցակներուն մէջ։

Զինադադարին, իբրեւ Շիշլիի Գարակէօզեան որբանոցի տնօրէն, Նիկողոսեան լայնօրէն թոյլատրած է սկաուտական խումբերու կազմութիւնը։ Եղած է նաեւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ։ Մարզական հարցերու մասին գրած է բազմաթիւ յօդուածներ։ Մեռած է 1937-ին, Պոլիս։

ԱՐԱՐԱՏ ՔՐԻՍԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏ ՔՐԻՍԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏ ՔՐԻՍԵԱՆ

Նոր Դպրոցի սկաուտ խմբապետ, Շաւարշ Քրիսեանի եղօրորդին։ Գահիրէի մէջ եղած է մարզանքի ուսուցիչ։

ԱՐԹԻՒՐ ԷԼՄԱՍԵԱՆ

ԱՐԹԻՒՐ ԷԼՄԱՍԵԱՆ

ԱՐԹԻՒՐ ԷԼՄԱՍԵԱՆ

էլմասեան եղած է Իզմիրի մարզական ղեկավարներէն, դեռ բռնապետական շրջանէն սկսեալ։ Երկար տարիներ կապուած է մարզական շարժումին, հետզհետէ իւրացնելով մարմնակրթանքի նրբութիւններն ու թեքնիքը։ Գահիրէի մէջ հիմնած է մարմնակրթանքի անձնական սրահ մը։ Իր աշակերտը եղած է Եգիպտոսի մարզանքի օրինակելի ուսուցիչը՝ Ստեփան Խանճեան։

ԱՐՇԱԿ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

ԱՐՇԱԿ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

ԱՐՇԱԿ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

Սամաթիոյ սկաուտական շարժումի ժրաջան խմբապետ։ Եղած է սկաուտական կեդրոնի (Պոլիս) ենթայանձնախումբի անդամ։ 1923-ի գաղթին, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան կողմէ կը ղրկուի Յունաստան, ուրկէ կ'անցնի Միացեալ Նահանգներ, որոշ ատեն մը հոն հետեւելով Հ.Մ.Ը.Մ.ի կեանքին։

ԱՐՏԱՇԷՍ ԱԼԼԱՀՎԵՐՏԵԱՆ

ԱՐՏԱՇԷՍ ԱԼԼԱՀՎԵՐՏԵԱՆ

ԱՐՏԱՇԷՍ ԱԼԼԱՀՎԵՐՏԵԱՆ

Մաքրի գիւղի մասնաճիւղի Ա. սկաուտ խմբապետը։ Ըլլալով լաւ զինուորական մը, զինուորական մարզանքի գլխաւոր առաջնորդներէն մէկը կը հանդիսանայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի կեանքին մէջ։ Եղած է Պոլսոյ Հ.Մ.Ը.Մ.ի սկաուտական կեդրոնական յանձնախումբի անդամ։

ԲԻՒԶԱՆԴ ԿԷՕԶԻՒՊԷՕՅԻՒՔԵԱՆ

ԲԻՒԶԱՆԴ ԿԷՕԶԻՒՊԷՕՅԻՒՔԵԱՆ

ԲԻՒԶԱՆԴ ԿԷՕԶԻՒՊԷՕՅԻՒՔԵԱՆ

Կէօզիւպէօյիւքեան եւս կը պատկանի Ռոպէրթ Քոլէճի խմբակին։ Հետեւաբար, ինք ալ մէկն է հայ մարզական շարժումի մղիչ դէմքերէն։ Դպրոցը աւարտելէն ետք, կը դառնայ ուսուցիչ, միաժամանակ աւանդելով մարմնամարզ։ Այս ձեւով, ան առիթը կ'ունենայ պատրաստելու մարզիկներ, որոնք յաջողութիւններ ձեռք կը ձգեն նախապատերազմեան ողիմպիականներուն։ Կէօզիւպէօյիւքեան եւս կը մասնակցի այդ մրցումներուն եւ կը շահի մրցանակներ։ Ան կը խլէ հայկական Բ. ողիմպիականին բարձրութիւն ցատկելու առաջնութիւնը եւ կը հաստատէ հայկական մրցանիշ մը (1.71 մ.), որ երկար տարիներ կը մնայ անխախտ։

Կէօզիւպէօյիւքեանի դերը մեծ կ'ըլլայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի կազմութենէն ետք։ Ըլլալով խնամակալութեան ընդհանուր տնօրէն, ան մեծապէս կը սատարէ որբանոցներու մէջ սկաուտական շարժումին կազմակերպումին, դռները լայն բանալով Հ.Մ.Ը.Մ.ի մարզիչներուն առջեւ։ Ասիկա փոքր նպաստ մը չէր, անշուշտ, ու կը բխէր Կէօզիւպէօյիւքեանի այն խոր համոզումէն, որ ո՛չ միայն մարմնակրթանքը, այլեւ՝ Հ.Մ Ը.Մ.ի, գաղափարախօսութիւնն ու ոգին հարկ էր ներմուծել պատանիներուն մէջ, որոնք այնքան խաթարուած ու անմշակ ձեւով բերուեր մէկտեղուեր էին որբանոցները, անապատներէն թէ թուրքերու տուներէն առնուելով։ Կէօզիւպէօյիւքեան ապագային դարձաւ կրօնաւոր (պատուելի) մը։ Վախճանեցաւ Եգիպտոսի մէջ։

ԳԱՌՆԻԿ ՇԷՀՐԻԿԵԱՆ

ԳԱՌՆԻԿ ՇԷՀՐԻԿԵԱՆ

ԳԱՌՆԻԿ ՇԷՀՐԻԿԵԱՆ

Հ.Մ.Ը.Մ.ի ստեղծման մեծագոյն սատարողներն մէկը։ Ինքն էր, որ իբրեւ Կեդրոնական Վարչութեան ընդհանուր հաշուապահ, յաջողեցաւ ստեղծել հաշուապահական եւ անդամագրական օրինակելի դրութիւն մը։ Խստապահանջ իր խառնուածքով՝ Շէհրիկեան նոյն ոգին կիրարկեց նաեւ միութեան մէջ։ Կեդրոնական Վարչութիւնը 22 Մարտ 1922-ի իր նիստին որոշեց արծաթ մետալով մը պատուել զայն։

1923-ին, երբ Փարիզ հաստատուեցաւ, կրկին գործօն դեր ստանձնեց Հ.Մ.Ը.Մ.ի մէջ։ Յետոյ անցաւ Թիխոն (Սպանիա), ուր մահացաւ։

ԳԱՐԼՕ ՇԱՀԻՆԵԱՆ

ԳԱՐԼՕ ՇԱՀԻՆԵԱՆ

ԳԱՐԼՕ ՇԱՀԻՆԵԱՆ

Մարզական կեանքին մէջ Գարլօ Շահինեանի մասնակցութիւնը կու գայ պատանեկութենէն, երբ տակաւին Պէրպէրեանի սան՝ իր շուրջ հաւաքած է Սկիւտարի տղաքը եւ հիմը դրած է «Հայորդիք» միութեան։

Այդ միութիւնը մէկը կ'ըլլայ 1915-էն առաջ սկաուտական շարժումի յարողներէն։ Շահինեան եղած է նաեւ մարզիկ, մասնակցած է մրցաշարքներու՝ բարձրութիւն ցատկելով։ Ան յաճախ խլած է առաջնութիւններ։

Զինադադարին ինք կ'ըլլայ «Հայորդիք»ը ներկայացնողը այն պատմական ժողովին, ուր հիմը կը դրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ին։ Կ'ընտրուի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ եւ կ'ըլլայ աթլեթիզմի բաժնի վարիչ։ Միաժամանակ, ան կը շարունակէ ըլլալ Սկիւտարի մասնաճիւղի ղեկավարներէն։ Սկիւտարի մրցաշարքերուն գլխաւոր կազմակերպիչը եղած է, իսկ զանազան թաղերու եւ ընդհանուր մրցաշարքներու մէջ՝ իրաւարար, խորհրդատու եւ յանձնախումբի անդամ։ 1922-ին կ'անցնի Պուլկարիա, 1925-ին՝ Փարիզ, ուր մինչեւ իր մահը կը շարունակէ կապուած մնալ Հ.Մ.Ը.Մ.ին եւ ընդհանուր ձեռնարկներուն բերել իր եռանդուն մասնակցութիւնը։

ԳԷՈՐԳ ՅԱԲԷԹԵԱՆ

ԳԷՈՐԳ ՅԱԲԷԹԵԱՆ

ԳԷՈՐԳ ՅԱԲԷԹԵԱՆ

Ծնած է Իզմիր, 1916-ին։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Գարաթաշի Վարդանեան վարժարանը։ 1904-ին կը յաճախէ Մեսրոպեան երկրորդական վարժարանը, ուր կը սկսի հետեւիլ մարմնամարզի։

1910-ին, Իզմիրի յունական «Բելոբա» մարզական միութեան կողմէ կազմակերպուած ողիմպիականին, մէկ քայլ ոստումին կը հանդիսանայ երկրորդ։ Իսկ 1911-ին, հայկական Ա. ողիմպիականին, կը տիրանայ նոյն մրցումին առաջնութեան տիտղոսին։

1912-ին, Պոլսոյ մէջ կը մասնակցի հայկական Բ. ողիմպիականին եւ կը շահի հարիւր մեթր վազքի եւ մէկ քայլ ոստումի առաջնութիւնները, ինչպէս նաեւ՝ երեք քայլ ոստումի երկրորդութիւնը, 1 սանթիմեթր տարբերութեամբ։

1913-ին, մէկ եւ երեք քայլ ոստումի մէջ առաջնութիւն կը շահի։ Իսկ 100 մեթրի մէջ՝ երկրորդութիւն։

1912-1913, իր խմբապետութեամբ կը կազմուի Իզմիրի հայկական խումբերէ զտուած ֆութպոլի մայր խումբ մը եւ տեղւոյն միջազգային մրցումներուն մասնակցելով կը հանդիսանայ առաջին։

1915-ին, հայկական խումբը կը լուծուի եւ ան կը մասնակցի «Ալթա» ֆութպոլի խումբին, ուր մեծ ընդունելութիւն կը գտնէ, ստանալով Verdun մակդիրը։

Հ.Մ.Ը.Մ.ի Յունաստանի շրջանը զինք կը նշանակէ խմբապետ։

Աղէտէն քանի մը օր առաջ կ'ապաստանի Աթէնք։ 1924-ին, երբ Մկրտիչ Մալումեան Աթէնք կու գայ, Յաբէթեանի հետ խորհրդակցելով Յունաստանի մէջ Հ.Մ.Ը.Մ.ի առաջին վարչութիւնը կը կազմեն եւ ան կը ստանձնէ ֆութպոլի եւ մարմնամարզի բաժիններու պատասխանատուութիւնը։ 1937-ին կ'ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Յունաստանի Շրջանային Վարչութեան ատենապետ. պաշտօն մը, զոր երկար տարիներ կը վարէ ձեռնհասօրէն։

1958-ին, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Յունաստանի ներկայացուցչական ժողովը զայն կ'ընտրէ շրջանի պատուակալ նախագահ։ 1978-ին ան կ'արժանանայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի «Արժանեաց» շքանշանին։ Կը մահանայ 2 Օգոստոս 1980-ին, Աթէնք։

ԳՐԻԳՈՐ ՄԵՐՃԱՆՈՖ

ԳՐԻԳՈՐ ՄԵՐՃԱՆՈՖ

ԳՐԻԳՈՐ ՄԵՐՃԱՆՈՖ

Հայ մարմնակրթութեան վեթերան գործիչներէն մէկը։ Փոքր հասակէն Պուլկարիա գտնուելով եւ նախնական կրթութիւնը հոն ստանալով, Մերճանոֆի մարզական գործունէութիւնն ալ սկսած է Ֆիլիպէէն։ Հոն, պուլկարական «Թրաքիիսքի Եունաք» կազմակերպութեան անդամակցելով, եղած է կազմակերպութեան օգնական ուսուցիչը, ստանձնելով աւելի քան 600 տղոց մարզական դաստիարակութիւնը։

Այդ աշխատանքը արգելք եղած չէ սակայն, որ Մերճանոֆ Ֆիլիպէի մէջ կազմէ նաեւ հայ մարզական միութիւն մը, զայն եւս առնելով իր ղեկավարութեան տակ։ Այդ միութիւնը հետագային մեծապէս կը զօրանայ եւ ի վերջոյ կը միանայ Հ.Մ.Ը.Մ.ին։ Ան դասաւանդած է Ֆիլիպէի Զօրեանց վարժարանին մէջ։

1904-ին, Մերճանոֆ «Թրաքիիսքի Եունաք»ի կողմէ մասնակցած է Փրակայի մարմնակրթական հանդէսին։

Մերճանոֆի մարզական ամէնէն եռանդուն շրջանը, սակայն, կը սկսի Օսմանեան սահմանադրութենէն ետք։ 1909-ին, Պոլսոյ արուարձաններէն Մաքրի գիւղին մէջ ան կը հիմնէ «Տիտան» խումբը, իսկ Սամաթիոյ մէջ՝ «Վահագն»ը։ Այս երկու խումբերը հաւաքական փորձեր կ'ունենան, եւ Մերճանոֆ կը դասախօսէ անոնց եւ Պոլսոյ այլ թաղերու խումբերուն։ 1912-ին, հայկական Բ. ողիմպիականին, Մերճանոֆի խումբերը ուշադրութիւն կը գրաւեն իրենց համաչափ (ռիթմիկ) մարզանքներով եւ բուրգերով։

Պատերազմի տեւողութեան ան կը մնայ Պուլկարիա։ Զինադադարին կը վերադառնայ Պոլիս։ Մաս կը կազմէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան եւ Լեւոն Յակոբեանի հետ կը ստանձնէ շուէտական մարզանքի ճիւղին ղեկավարութիւնը։ Ինքն է, որ այդ ձեւով Հ.Մ.Ը.Մ.ի մասնաճիւղերու մարզանքներուն մէջ կը հաստատէ միօրինակութիւն ու կանոն, ընդհանրացնելով ռիթմիկ մարզանքները։ Կը գրէ մարզական բազմաթիւ յօդուածներ։

Իր մասնագիտութիւններն են գործնական ու չափական մարզանքները։ Այս ուղղութեամբ, պատերազմէն առաջ ան բաւական օգտակար եղած է Շաւարշ Քրիսեանին։

1919-ին, Մերճանոֆ կ'անցնի Հայաստան, իսկ 1923-էն ետք՝ Փարիզ, ուր կը մահանայ աւելի ուշ։

ԺԻՐԱՅՐ ԵԱՂՄՈՒՐԵԱՆ

ԺԻՐԱՅՐ ԵԱՂՄՈՒՐԵԱՆ

ԺԻՐԱՅՐ ԵԱՂՄՈՒՐԵԱՆ

Հ.Մ.Ը.Մ.ի անդամ մը։ Ա. Աշխարհամարտէն վերջն էր որ իր անունը կապուեցաւ հայ մարզական շարժումին։ Մարզիկ մը չէր Եաղմուրեան, ո՛չ ալ՝ ֆութպոլիստ մը։ Մարզական աշխատակիցն էր զանազան հայ թերթերու։ Ինք մէկը եղաւ Պոլսոյ ֆութպոլի մրցաշարքեր կազմակերպողներէն։ Հրատարակեց նաեւ «Մարզաշխարհ»ը։ Մահացաւ 1937-ին, Փարիզ։

ԺԻՐԱՅՐ ԽՈՐԱՍԱՆՃԵԱՆ

ԺԻՐԱՅՐ ԽՈՐԱՍԱՆՃԵԱՆ

ԺԻՐԱՅՐ ԽՈՐԱՍԱՆՃԵԱՆ

Խորասանճեան կը պատկանէր Ռոպէրթ Քոլէճի նախապատերազմեան սերունդին։

Հ.Մ.Ը.Մ.ի տարեց սկաուտ խմբապետը 1920-ական տարիներուն ամէն տեղ կը վազէր, կը վազվզէր Հ.Մ.Ը.Մ.ի համար։ Հ.Մ.Ը.Մ.ի կողմէ նշանակուած էր Պոլսոյ միջազգային սկաուտներու համագումարին լիազօր։

ԺԻՐԱՅՐ ՄԻՆԹԱՆՃԵԱՆ

ԺԻՐԱՅՐ ՄԻՆԹԱՆՃԵԱՆ

ԺԻՐԱՅՐ ՄԻՆԹԱՆՃԵԱՆ

Բերա, Գարակէօզեան որբանոցի սկաուտ խմբապետ։ 1923-ին Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան կողմէ գործուղուած է Յունաստան։ 1924-ին կ'անցնի Ֆրանսա եւ առաջին անգամ ան է, որ իր շուրջ կը հաւաքէ բոլոր հին սկաուտները եւ կը կազմէ երէց սկաուտներու խումբը։ 1928-ին կը կազմէ Ալֆորվիլի սկաուտներու խումբը։ 1929-ին կը դառնայ շրջանի փոխ խմբապետ, իսկ 1933-1936՝ Ֆրանսայի շրջանի ընդհանուր պետ։

ԼԵՒՈՆ ԳԱԶԱՆՃԵԱՆ

ԼԵՒՈՆ ԳԱԶԱՆՃԵԱՆ

ԼԵՒՈՆ ԳԱԶԱՆՃԵԱՆ

Վոսփորի մասնաճիւղի սկաուտ խմբապետ։ 1923-ին անցած է Պուլկարիա, ուր ունեցած է բաւական լայն գործունէութիւն։ Եղած է Շրջանային Վարչութեան անդամ եւ Պուլկարիոյ շրջանի սկաուտապետ։

ԼԵՒՈՆ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

ԼԵՒՈՆ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

ԼԵՒՈՆ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

Եղբայրը Գրիգոր Յակոբեանի։ Անդամ «Տորք»ի։ Աշխատած է եղբօրը հետ ու ջերմօրէն փարած է հայ մարմնակրթական շարժումին։ Ինք եւս ո՛չ ժամանակ, ո՛չ եռանդ եւ ոչ ալ նիւթական խնայած է։ Անդամ էր Հ.Մ.Ը.Մ.ի աթլեթիզմի կեդրոնական յանձնախումբին։ Լաւ լողորդ էր։ Եղած է ազգային վարժարաններու մարզանքի ուսուցիչ։

ԿԱՐՕ ՂԱԶԱՐՈՍԵԱՆ (Կ. ՄԵՀԵԱՆ)

ԿԱՐՕ ՂԱԶԱՐՈՍԵԱՆ (Կ. ՄԵՀԵԱՆ)

ԿԱՐՕ ՂԱԶԱՐՈՍԵԱՆ (Կ. ՄԵՀԵԱՆ)

Նախապատերազմեան շրջանի մարզիկներէն։ Զինադադարէն ետք Հ.Մ.Ը.Մ.ի Մաքրի գիւղի վարչութեան անդամ։ 1923-ին կ'անցնի Պուլկարիա, ուր կը դառնայ Շրջանային Վարչութեան անդամ։ 1925-ին կը հրատարակէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պուլկարիոյ շրջանին պաշտօնաթերթը։ 1927-ին կը հրատարակէ «Մարզիկ»ը, նոյնպէս Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պուլկարիոյ շրջանի պաշտօնաթերթը։ 1938-ին կ'անցնի Ֆրանսա. հոն աշխատանքի մեծ բաժին մը կ'ունենայ «Հ.Մ.Ը.Մ.ի քսանամեայ յուշարձան»ի խմբագրութեան գործին մէջ։ Ապա կ'անցնի Պուլկարիա, իբրեւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի գործիչ։ 1944-ի Հոկտեմբերին, երբ ռուս համայնավարները կը գրաւեն Պուլկարիան, ան ալ ուրիշ ազգայիններու հետ (Ընդհանրապէս դաշնակցական գործիչներ ու վարիչներ) ձերբակալուելով կ'աքսորուի Սիպերիա։

Երկար տարիներ աքսորավայրին մէջ տաժանելի կեանք մը ապրելէ ետք, Ստալինի մահէն ետք, խումբ մը ընկերներու հետ ան ազատ կ'արձակուի եւ ձեւ մը գտնելով կ'ապաստանի Ֆրանսա, ուր կը մահանայ 1984-ին։

ԿԱՐՕ ՈՒՇԱԳԼԵԱՆ

ԿԱՐՕ ՈՒՇԱԳԼԵԱՆ

ԿԱՐՕ ՈՒՇԱԳԼԵԱՆ

Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան առաջին տարիներու ընդհանուր քարտուղար եւ «Հայ Սկաուտ»ի խմբագիր Կարօ Ուշագլեան ծնած է Քէօթահիա։ Ան իր շրջաբերականներով շարժումի մէջ դրած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի ամբողջ վարչամեքենան եւ սկաուտական խումբերը։ «Հայ Սկաուտ»ի իր խմբագրականները ներշնչած են մեծ թիւով Հ.Մ.Ը.Մ.ականներ։ Իր սերնդակիցներէն Տիգրան Ա. Քհնյ. Խոյեան կը վկայէ. «Գործ մը ունենալու համար չէր որ Կարոն ուսերուն վրայ առաւ այդ երկու պարտականութիւնները։ Ինք՝ կարողութիւններով եւ շէնշող բնաւորութեամբ կրնար շատ աւելի մեծ վճարումով գործ մը գտնել։ Անհաւատալիօրէն ծաւալած Հ.Մ.Ը.Մ.ը, իր սկաուտներով, նիւթական ծանր բեռան տակ էր։ Կարոն յօժարեցաւ 30 թրքական թղթադրամով գոհանալ, եւ միշտ զուարթ ու կատակախօս՝ իրեն վստահուած այդ շա՛տ կենսական գործը անտրտունջ, ընդհակառակն... միշտ բարձր ու գոհունակ տրամադրութեամբ եւ արժանաւոր կերպով տանիլ միչեւ 1922 տարին...»։

Ուշագլեան աշխատակցած է Շաւարշ Քրիսեանի «Մարմնամարզ»ին։ 1924-ին ան կ'անցնի Ֆրանսա, մաս կը կազմէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Փարիզի յաջորդական վարչութիւններուն։

1929-ին կը դառնայ Ֆրանսայի շրջանի քարտուղար, կրկին կը հրատարակէ «Հայ Սկաուտ»ը։ Երկու տարի ետք, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պատգամաւորական Ժողովին կ'ընտրուի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ, դառնալով քարտուղար եւ միաժամանակ շարունակելով «Հայ Սկաուտ»ի խմբագրութիւնը։

ՀԱՅԿ ՃԻԶՄԷՃԵԱՆ

ՀԱՅԿ ՃԻԶՄԷՃԵԱՆ

ՀԱՅԿ ՃԻԶՄԷՃԵԱՆ

Ճիզմէճեանի անունը մարզական կեանքին կապուած է 1918-էն ետք։ Ա. Աշխարհամարտէն առաջ անդամ էր Սկիւտարի «Րաֆֆի Յառաջդիմական»ին եւ կազմակերպողներէն էր անոր արշաւներուն. կ'անդամակցէր գործադիր մարմնին, իսկ 1913-ին մաս կը կազմէր Սկիւտարի Հայ Սկաուտներու տեղական ժողովին։

Իր այս կապը բաւական կ'ըլլայ, որ Զինադադարի առաջին օրերուն, ինք եւս մասնակցի այն ժողովին, որ հիմը պիտի դնէր Հ.Մ.Ը.Մ.ին։ Ճիզմէճեան կ'ըլլայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի հիմնադիրներէն մէկը։ Ան մեծ եռանդով կը փարի նորաստեղծ շարժումին։ Եւ խորապէս գիտակցելով Հ.Մ.Ը.Մ.ի վերապահուած ազգային վսեմ գործին, արտակարգ աշխուժութեամբ մը կը նուիրուի տղոց հոգեկան ու բարոյական զարգացման։ Մարզական ոչ մէկ բաժին կը ստանձնէ, բայց կ'ըլլայ ամէնուն հետ, ամէն տեղ ու ամէն ատեն, նոյնիսկ իր վաճառատունը ձեւով մը Հ.Մ.Ը.Մ.ի գրասենեակը դարձնելով։ Անշուշտ, այս բոլորին մէջ զգալի դեր կը կատարեն ո՛չ թէ մարզական կամ սկաուտական նիւթերու իր ծանօթութիւնը, այլ՝ իր ոգին, նկարագիրը, խառնուածքին ջերմութիւնը եւ ընկերական ու ջանադիր տրամադրութիւնները, ինչպէս նաեւ իր ներքին ջերմ հաւատքը՝ գործին վսեմութեան հանդէպ։

Հայկ Ճիզմէճեան անտիտղոս տիտղոսաւոր մը կ'ըլլայ, ու Հ.Մ.Ը.Մ.ի մէջ բոլորը իր իրաւասութիւններուն սահմանները չեն փնտռեր, բայց թեքնիք եւ փորձառու ղեկավարներու կողքին նաեւ այս վերջինները միշտ կը փնտռեն զինք, որ իր կարգին, աշխատանքներ չ'ընտրեր, ու գրեթէ ամէն գործի կը բերէ իր անվերապահ աջակցութիւնը։

Ճիզմէճեան, որ խօսելու շնորհ ունէր, յաճախ կ'այցելէ թաղէ թաղ։ Կը բանախօսէ ու կը դասախօսէ, ու շուտով իր անունը կը նոյնանայ մարզական կեանքի աչքառու անուններուն հետ։

1922-ի վերջաւորութեան ան կ'անցնի Եգիպտոս։ Ոգին ու համոզումները կը մնան անփոփոխ, բայց իր գործունէութիւնը անհամեմատօրէն կը նուազի, թէեւ իր գրութիւններով ան նոյն խանդն ու հաւատքը կը ցուցաբերէ մինչեւ մահ։

ՀԱՅԿ ՃՈԼՈԼԵԱՆ

ՀԱՅԿ ՃՈԼՈԼԵԱՆ

ՀԱՅԿ ՃՈԼՈԼԵԱՆ

Ծնած է 1893-ին, Ատափազար։ Նախնական եւ երկրորդական կրթութիւնը ստացած է Եսայեան, Կեդրոնական եւ Արդի վարժարաններուն մէջ։ Փոքր տարիքէն նուիրուած է մարզական կեանքին։ Հետեւած է մասնաւորաբար ֆութպոլի եւ դաշտային խաղերուն։ Եղած է «Արաքս»ի եւ «Տորք»ի եռանդուն անդամներէն։ Մասնակցած է նախաեղեռնեան հայկական ողիմպիականներուն։ Արդի վարժարանի մէջ կազմած է «Արարատ» ֆութպոլի խումբը։ 1914-ին գացած է Կարին՝ խճուղիներու շինութեամբ զբաղող ֆրանսական ընկերութեան մը մէջ իբրեւ երկրաչափի օգնական։ Զօրաշարժին, թրքական բանակին արձանագրուելով, իբրեւ երկրաչափի օգնական, շրջան մը ծառայած է Կարին եւ յետոյ՝ Սեբաստիա, ուր 1916-ին զոհ գացած է Շար Քըշլայի կոտորածին։ Խառնուածքով անշահախնդիր էր, չափազանց ընկերասէր, զոհաբերող եւ համեստ։

ՀԱՅԿԱԶՆ ԱԲԷԼԵԱՆ

ՀԱՅԿԱԶՆ ԱԲԷԼԵԱՆ

ՀԱՅԿԱԶՆ ԱԲԷԼԵԱՆ

1915-էն առաջ «Տորք»ի անդամ, յետոյ Մաքրի գիւղի «Սասուն» մարմնամարզական միութեան երեւելի դէմքերէն։ Զինադադարէն ետք լայն գործունէութիւն ունեցած է Մաքրի գիւղի Հ.Մ.Ը.Մ.ի մասնաճիւղին մէջ, Ժպտունիի հետ միասին։ Մասնակցած է հայկական ողիմպիականներու 1500 մ. վազքերուն։ Երկու տարի վարած է Մաքրի գիւղի սկաուտական խումբը։ 1920-ին կ'անցնի Ֆրանսա։ 1928-ին պաշտօն տրուած է իրեն կազմակերպելու Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ֆրանսայի սկաուտական խումբերը եւ շրջանը մինչեւ 1933։ Ստացած է շրջանի խմբապետի աստիճան։ Այս միջոցին մասնակցած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի բոլոր ձեռնարկներուն։ Սկաուտական գործը ղեկավարած է մինչեւ 1936։ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Փարիզի շրջանային սկաուտական շարժումը շատ բան կը պարտի անոր անձնուէր աշխատանքին։

ՄԱՏԹԷՈՍ ԶԱՐԻՖԵԱՆ

ՄԱՏԹԷՈՍ ԶԱՐԻՖԵԱՆ

ՄԱՏԹԷՈՍ ԶԱՐԻՖԵԱՆ

Եղերաբախտ բանաստեղծ-մարզիկը ծնած է 1894 Յունուար 17-ին, Պոլսոյ Կէտիկ Փաշա թաղը։ Թափառած է դպրոցէ դպրոց.- Պէրպէրեան, Պարտիզակի Ամերիկեան Բարձրագոյն Վարժարան, Ռոպէրթ Քոլէճ, յետոյ կրկին Պէրպէրեան, զոր աւարտած է 1913-ին։ Կը մեկնի Ատանա, իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ։ Հոնկէ Լիբանան կ'անցնի՝ դարմանելու վտանգուած իր առողջութիւնը։ Պոլիս դարձին՝ ուսուցիչ է Պէրպէրեանի մէջ։ 1921-ին այլեւս չի կրնար շարունակել դպրոցը ու Մեծ Կղզի կ'առանձնանայ՝ դարմանելու իր հիւծած մարմինը։ Մահը զինք հոն կը գտնէ 1924-ին։ Զարիֆեան առաջին օրէն սիրահար էր մարմնամարզի։ 1912-ի հայկական Բ. ողիմպիականին ան առաջին կը հանդիսանայ երեք քայլ ոստումի, երկրորդ՝ գունդ նետելու եւ երրորդ՝ սկաւառակ եւ նիզակ նետելու մրցումներուն։ 1911 Օգոստոս 28-ին, ախոյեան կը հանդիսանայ «Րաֆֆի»ի տարեկան մրցաշարքին։

ՄԿՐՏԻՉ ԵԱՆԸԳԵԱՆ

ՄԿՐՏԻՉ ԵԱՆԸԳԵԱՆ

ՄԿՐՏԻՉ ԵԱՆԸԳԵԱՆ

Այտընի նահանգին հայ սկաուտներու պետն էր Մկրտիչ Եանըգեան։ Մասնագէտ ֆութպոլիստ մը եղած է ան։ Ունի ձեռագիր ուսումնասիրութիւն մը՝ ֆութպոլի մասին։

Եանըգեան եղած է Իզմիրի հայ մարզական կեանքին ամէնէն աչքառու դէմքը։ Կապ հաստատած է Անգլիոյ սկաուտապետերուն հետ։ 1911-ին գացած է Պոլիս՝ հայկական Ա. ողիմպիականին, իբրեւ ներկայացուցիչ «Որսորդաց» ակումբին։ Հոն շփում ունեցած է «Մարմնամարզ»ի շրջանակին հետ ու այնուհետեւ միշտ կապ պահած է։ Ան կ'աշխատակցէր «Հայ Սկաուտ»ին։ 1922-ին միացաւ Հ.Մ.Ը.Մ.ին։ 1922-ի աղէտէն ետք անցաւ Միացեալ Նահանգներ, ուր դասախօսութիւններ տուաւ սկաուտութեան եւ ֆութպոլի մասին։ Ընտրուեցաւ Նիւ Եորքի ֆութպոլի ֆետերասիոնի իրաւարար։ 1936-ին հրատարակեց ֆութպոլի օրէնքներու մասին հայերէն գիրք մը։

ՄԿՐՏԻՉ ՄԱԼՈՒՄԵԱՆ

ՄԿՐՏԻՉ ՄԱԼՈՒՄԵԱՆ

ՄԿՐՏԻՉ ՄԱԼՈՒՄԵԱՆ

«Տորք»ի նախկին մարզիկներէն։ Զինադադարէն ետք սկաուտ խմբապետ է նախ Խասգիւղի մասնաճիւղին, ապա՝ Բերայի եւ Գատըգիւղի որբանոցներուն։ Միաժամանակ ան կը պաշտօնավարէ Պոլսոյ որբանոցներուն եւ կարգ մը վարժարաններուն մէջ, իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ։ 1923-ին, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան կողմէ կը գործուղուի Յունաստան եւ հոն պաշտօնի կը կոչուի Ամերիկեան Նպաստամատոյց ընկերութեան կողմէ։ 1924-ին կ'անցնի Ֆրանսա եւ կը կազմակերպէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Մարսէյի մասնաճիւղը։ Կը կազմակերպէ նաեւ միջազգային ախոյեանական մրցումներ, ուր Հ.Մ.Ը.Մ.ական իր մարզիկները կը խլեն առաջնութիւններ։ 1921-ին կը հաստատուի Փարիզ։ Կ'ըլլայ ֆութպոլի ֆետերասիոնի պաշտօնական իրաւարար, կ'անդամակցի նաեւ Congres International de l՚education

physique et sport-ի։ Ֆրանսական կառավարութեան կողմէ կ'արժանանայ offcier d՚Academie եւ Education physique-ի մետալներուն։

ՄԿՐՏԻՉ ՄԿՐԵԱՆ

ՄԿՐՏԻՉ ՄԿՐԵԱՆ

ՄԿՐՏԻՉ ՄԿՐԵԱՆ

Պոլսոյ առաջին եւ լաւագոյն հայ մարզիկներէն մէկը։

Ռոպէրթ Քոլէճի հայ մարզական հոյլէն։ Սկիւտարի մէջ հիմնած է «Հայ Մարզարան»ը, որուն համար երբեք խնայած չէ ջանքն ու ժամանակը։ 1915-էն առաջ հայ մարզական կեանքի աչքառու վարիչներէն մէկն էր։ 1912-ին կը ղրկուի Սթոքհոլմ՝ Թուրքիան ներկայացնելու միջազգային 6-րդ ողիմպիականին։ Ան կը մասնակցի Փենտաթլոնի եւ սկաւառակ նետելու մրցումներուն։

Յ. Ճ. ՍԻՐՈՒՆԻ

Յ. Ճ. ՍԻՐՈՒՆԻ

Յ. Ճ. ՍԻՐՈՒՆԻ

Յ. Ճ. Սիրունի (Յակոբ Ճոլոլեան) եղած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի հիմնադիրներէն։ Ծնած է 1890-ին, Ատափազար։ Անձնապէս մարզանքի հանդէպ մեծ սէր չէ ունեցած, բայց հայ մարզական շարժումը ոչ միայն մօտիկ ընդունած է իր սրտին, այլեւ՝ զօրավիգ կանգնած է անոր։

Փետրուար 1911-ին հիմնուած «Մարմնամարզ» թերթի հրատարակութիւնը Շաւարշ Քրիսեանին թելադրողը եղած է ան։

1922-ին, Պոլսոյ քաղաքական ծանօթ դէպքերուն պատճառով, Սիրունի կը մեկնի Ռումանիա։ 1923 Սեպտեմբեր 30-ին ան կ'ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ռումանիոյ Շրջանային Վարչութեան անդամ։ 1924 Փետրուար 1-ին լոյս կը տեսնէ «Արի» ամսաթերթը, խմբագրութեամբ Սիրունիի։ Թերթը կը հրատարակուի երեք տարի, որմէ ետք կը դադրի, երբ Ֆիլիպէի (Պուլկարիա) մէջ կը սկսի հրատարակուիլ «Հ.Մ.Ը.Մ.»ը, իբրեւ Պուլկարիոյ եւ Ռումանիոյ շրջաններու պաշտօնաթերթ։ 1924-ի Բ. Շրջանային Ժողովը, որ այս անգամ Քոսթանցայի մէջ կը գումարուի, Սիրունին կրկին կ'ընտրէ Ռումանիոյ Շրջանային Վարչութեան անդամ եւ ատենապետ։

1925-ի Յուլիս 18-22-ին Պուքրէշի մէջ տեղի կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Գ. Շրջանային Ժողովը, ուր Սիրունին անգամ մը եւս կ'ընտրուի Ռումանիոյ Շրջանային Վարչութեան անդամ եւ ատենապետ։

Սիրունիի օրով է, որ 1926 Սեպտեմբեր 4-ին տեղի կ'ունենայ հայկական Գ. ողիմպիականը, մարմնակրթութեան ազգային հաստատութեան ստադիոնին մէջ։

1926 Սեպտեմբեր 5-7-ին տեղի կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ռումանիոյ Դ. Շրջանային Ժողովը, ուր Սիրունին կը վերընտրուի ատենապետ։ 1926-ի Նոյեմբեր 21-ին տեղի կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ռումանիոյ եւ Պուլկարիոյ Շրջանային Վարչութիւններուն խորհրդաժողովը, չորսական լիազօրներու մասնակցութեամբ։ Այս խորհրդաժողովին կը ճշդուին համագործակցութեան հիմերը եւ որոշումներ կը տրուին Հ.Մ.Ը.Մ.ի կեդրոնական մարմնի մը ստեղծման։ Կը կազմուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի առժամեայ Կեդրոնական Յանձնախումբ մը, որուն անդամ կ'ընտրուին Ռումանիայէն տոքթ. Սալբի, Գրիգոր Յակոբեան եւ Սիրունի։ Իսկ Պուլկարիայէն՝ տոքթ. Թովմասեան, Թագւոր Թագւորեան եւ Կարօ Ղազարոսեան. փոխ անդամներ՝ Ներսէս Աստուածատուրեան եւ Լեւոն Գազանճեան։

1927 Սեպտեմբեր 4-ին, Սիրունիի գլխաւորութեամբ, Ռումանիոյ Շրջանային Վարչութիւնը կը կազմակերպէ Շիրակի աղէտեալներուն օժանդակութեան գործը։

1928-ին, Շրջանային Վարչութեան նախաձեռնութեամբ, Սիրունի Ֆիլիպէի մէջ կը բանայ սննդակայան մը, Պուլկարիոյ երկրաշարժի աղէտեալներուն օգնելու համար։

Այսպէս, Սիրունի մինչեւ վերջ կապուած կը մնայ Հ.Մ.Ը.Մ.ին, մեծ եռանդով աշխատելով անոր ծաւալման եւ զարգացման համար, անոր միջոցով ծառայելով իր ժողովուրդին։

Բ. Աշխարհամարտին, Սիրունի համայնավարներու կողմէ կ'աքսորուի Սիպերիա եւ 12 տարուան տաժանակիր աշխատանքէ ետք ազատ կ'արձակուի եւ շրջան մը կ'անցնի Պուլկարիա, ապա կը վերադառնայ Ռումանիա։

Ան կը մահանայ 7 Ապրիլ 1973-ին, Պուքրէշ։

ՆԵՐՍԷՍ ԱՍՏՈՒԱԾԱՏՈՒՐԵԱՆ

ՆԵՐՍԷՍ ԱՍՏՈՒԱԾԱՏՈՒՐԵԱՆ

ՆԵՐՍԷՍ ԱՍՏՈՒԱԾԱՏՈՒՐԵԱՆ

Ա. Աշխարհամարտէն առաջ, Սկիւտարի «Հայորդիք» մարզական միութեան անդամներէն։ 1915-էն ետք Սկիւտարի մասնաճիւղի եռանդուն սկաուտ խմբապետը։ 1923-ին անցած է Պուլկարիա։ Ժամանակ մը Պուլկարիոյ Շրջանային Վարչութեան անդամ եղած է։ 1935-ին, իր ջանքերով է որ Մարթայեանի կիսատ ձգած երկասիրութիւնը՝ «Նաւասարդեան» անունով հրատարակուած է։ Անոր մէջ կը տեսնենք վաստակաւոր Հ.Մ.Ը.Մ.ականներու գրութիւններ։

ՊՕՂՈՍ ՇԱՊՈՅԵԱՆ

ՊՕՂՈՍ ՇԱՊՈՅԵԱՆ

ՊՕՂՈՍ ՇԱՊՈՅԵԱՆ

Բնիկ արաբկիրցի։ Յաջողութեամբ աւարտած է Պոլսոյ Սուլթանիէն։ Եղած է «Տորք»ի լաւագոյն խաղացողներէն։ Գում Գափուի մասնաճիւղի վարիչներէն էր։ Նաեւ՝ մարզանքի ուսուցիչ։ Մինչեւ վերջ կը մնայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի վարիչ տարրերէն։ Անդամ էր Հ.Մ.Ը.Մ.ի մարզական կեդրոնական յանձնախումբին։

ՍԻՄՈՆ ՍԱՆԹՈՒՐԵԱՆ

ՍԻՄՈՆ ՍԱՆԹՈՒՐԵԱՆ

ՍԻՄՈՆ ՍԱՆԹՈՒՐԵԱՆ

Հսկայ մըն էր Սիմոն։ Սկիւտարի մէջ զինք կը կոչէին «Սիմոններ»։ Խանդավառօրէն կապուած էր մարզական կեանքին եւ անդամ էր «Անդրանիկ» մարզական միութեան, զոր ինք հիմնած էր։ Մասնակցած է հայկական Բ. ողիմպիականին։ Եղած է 1915-ի Եղեռնի զոհերէն։

ՍՈՒՐԷՆ ԲԱԲԱԽԵԱՆ

ՍՈՒՐԷՆ ԲԱԲԱԽԵԱՆ

ՍՈՒՐԷՆ ԲԱԲԱԽԵԱՆ

Պէրպէրեան վարժարանի սկաուտներու խմբապետ։ Եղած է Սկիւտարի մասնաճիւղի վարչութեան անդամ։ 1924-ին կ'անցնի Փարիզ, ուր կ'ունենայ բաւական լայն գործունէութիւն։ 1927-ին կը մեկնի Սուրիա իբրեւ ուսուցիչ, ապա կ'անցնի Պէյրութ։ Հոն մաս կը կազմէ Շրջանային Վարչութեան։ Հետագային կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներ, ուր կը դառնայ հոգեւոր հովիւ։

ՍՏԵՓԱՆ ԽԱՆՃԵԱՆ

ՍՏԵՓԱՆ ԽԱՆՃԵԱՆ

ՍՏԵՓԱՆ ԽԱՆՃԵԱՆ

Պոլիսէն հեռու գտնուելով՝ Ստեփան Խանճեանի անունը ընդհանրացած չէ, իբրեւ մարզական առաջնորդ։ Այուսհանդերձ, Խանճեան Հ.Մ.Ը.Մ.ի պատրաստուած վարիչներէն մէկն էր, ունէր յարատեւելու կամք, կանոնաւոր աշխատանքի ոճ, գործի բծախնդրութիւն եւ առողջ ոգի։

Խանճեան աւարտած է Լիոնի ակադեմիան ու անցած է Աղեքսանդրիա, իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ Պօղոսեան վարժարանի եւ ֆրանսական քոլէճի։ Այնտեղ իր գործունէութիւնը մեծապէս գնահատուած է։ Խանճեան հիմնադիր-վարիչը եղած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի Աղեքսանդրիոյ «Կամք» մարմնամարզական միութեան։

ՎԱԶԳԷՆ ԱՆԴՐԷԱՍԵԱՆ

ՎԱԶԳԷՆ ԱՆԴՐԷԱՍԵԱՆ

ՎԱԶԳԷՆ ԱՆԴՐԷԱՍԵԱՆ

Բերայի Եսայեան վարժարանի սկաուտ խմբապետ։ Ծնած է 1903-ին, Չմշկածաք։ 1923-ին կ'անցնի Ֆրանսա եւ կը հիմնէ Մարսէյի մասնաճիւղը։ 1927-ին կը հաստատուի Փարիզ։ 1934-ին կ'ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ֆրանսայի Շրջանային Վարչութեան անդամ։ 1936-ին կը դառնայ սկաուտապետ։ Գրած է սկաուտական գիրք մը, նաեւ՝ «Վահան Չերազ եւ իր երգն Հայաստանի»։

Անդրէասեան կը մահանայ 1 Դեկտեմբեր 1995-ին։

ՎԱՀԱՆ ՉԵՐԱԶ

ՎԱՀԱՆ ՉԵՐԱԶ

ՎԱՀԱՆ ՉԵՐԱԶ

Հայ մարմնակրթական շարժումի ամէնէն եռանդուն եւ նուիրեալ գործիչներէն մէկը։ Անձ մը, որուն մէջ հոգիի ու մարմնի չարքաշութիւնը այնքան ներդաշնակ կերպով զօդուած էին իրարու։ Մարզիկի իսկական տիպարն էր Վահան Չերազ։ Ունէր մարտական ոգի եւ տիպար հայու նկարագիր։

Աշակերտ՝ Պոլսոյ Կեդրոնական Վարժարանին, ինքն է որ նոյն վարժարանի տղոց կը սորվեցնէ ֆութպոլը, գնդակ մը բերած ըլլալով Անգլիայէն, ու կը կազմէ «Սանթրալ» ֆութպոլի խումբը, որ ժամանակագրական կարգով, հայկական ֆութպոլի երկրորդ խումբը կը հանդիսանայ։ Չերազ այդ խումբով չի բաւարարուիր, սակայն, կը հիմնէ նաեւ Փրոթի կղզիի համանուն խումբը, ու հոգին կ'ըլլայ «Տորք»ին։

Պալքանեան պատերազմին կ'անցնի Փարիզ, ուր կը մնայ երկու տարի։ Երբ Ա. Աշխարհամարտը կը ծագի, կ'անցնի Կովկաս՝ իբրեւ կամաւոր։ Հոն կ'արձանագրուի Անդրանիկի հարիւրեակին։

1920-ին, Տիգրան Խոյեանի եւ Օննիկ Եազմաճեանի հետ ան մաս կը կազմէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի եռանդամ այն մարմնին, որ Հայաստանի կառավարութեան հրաւէրով կ'երթայ հայրենիք՝ կազմակերպելու համար սկաուտական եւ մարզական շարժումներ։

Հայաստանի մէջ, Չերազ աշխատանքի կեդրոն կ'ընտրէ Ալեքսանդրապոլը (Կիւմրին), ուր ան կը զբաղի ամերիկեան որբանոցներու որբախնամի աշխատանքներով։ Որբերէն կը պատրաստէ սկաուտներ։

Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք, Չերազ իր աշխատանքները կը շարունակէ, իբրեւ ուսուցիչ ամերիկեան որբանոցներու։ Capt. Brown-ի օժանդակութեամբ կը կազմէ սկաուտական խումբեր եւ կը մարզէ որբեր։ Կը գործէ դժուարին եւ նոյնիսկ անկարելի պայմաններումէջ։ Իր աշխատանքին բերումով, օր մը վէճ կ'ունենայ չեկիստի մը հետ, ու այդ դէպքը ճակատագրական կ'ըլլայ իրեն համար։ 21 Դեկտեմբեր 1927-ին Թիֆլիսի մէջ ան կը գնդակահարուի չեկիստներու կողմէ։

ՎԱՀՐԱՄ ՓԱՓԱԶԵԱՆ

ՎԱՀՐԱՄ ՓԱՓԱԶԵԱՆ

ՎԱՀՐԱՄ ՓԱՓԱԶԵԱՆ

Մարզական շարժումը հայ պատանեկութեան մէջ տարածող առաջին դէմքերէն։ Ծնած է 1890-ին, Գում Գափու։ 1907-ին ան կը մտնէ Ռոպէրթ Քոլէճ։ Նիւթական միջոցներ չունի։ Փոխառութեամբ հեծանիւ մը կը գնէ։ Պապը Ալիէն Վերին Վոսփոր ամէն առտու թերթ պիտի բերէ։ Ու յաճախ ստիպուած կ'ըլլայ հեւասպառ վազել՝ թերթը հասցնելու համար։ Այդ ձեւով, ան հետզհետէ կը վարժուի արագ ու երկար վազելու։ Կը շահի կէս մղոնի մրցանակ մը։ Միջին Վոսփորի մէջ, 1912-ին, կը հիմնէ «Արտաւազդ»ը, երբ մարզական կեանքը թափ ստացած էր Օսմանեան Սահմանադրութենէն ետք։ Մկրտիչ Մկրեանի հետ ան կը ղրկուի Սթոքհոլմ՝ Թուրքիան ներկայացնելու միջազգային 6-րդ ողիմպիականին, ուր կը մասնակցի կէս մղոնի վազքի մրցումին։ Կը գլէ իր մրցակիցները, բայց 100 մեթր մնացած՝ ուշակորոյս կ'իյնայ։ Հ.Մ.Ը.Մ.ի հիմնադիրներէն է։

1915-էն առաջ եղած է ուսուցիչ։ Աշխատակցած է «Մարմնամարզ»ին, ինչպէս նաեւ՝ «Ազդարար»ին եւ «Հայ Սկաուտ»ին։ 1915-էն ետք, Ժիրայր Եաղմուրեանի հետ կը հրատարակէ «Մարզաշխարհ»ը։ Լաւ լուղորդ էր ու միշտ առաջնութիւն կը շահէր։

1922-ի Պոլսոյ աղէտէն ետք կ'անցնի Յունաստան։ Շրջան մը կը մնայ Լիբանան, ապա կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներ, ուր նաեւ կը մահանայ։

ՎԱՐԱԳ ՓՈՂԱՐԵԱՆ

ՎԱՐԱԳ ՓՈՂԱՐԵԱՆ

ՎԱՐԱԳ ՓՈՂԱՐԵԱՆ

Փողարեան բնիկ շապին գարահիսարցի է։ Զուռնաճեան է, բայց յետոյ մականունը հայացուած է։ Յաճախած է Ռոպէրթ Քոլէճ, աւարտած է զայն եւ նշանակուած է նոյն վարժարանի մեքենական ճիւղի վարիչ։ Պաշտօն մը, զոր մինչեւ վերջ կը շարունակէ։ Միաժամանակ, ան մարզանքի ուսուցիչ էր։ Ա. Աշխարհամարտէն առաջ, իբրեւ ուսուցիչ կ'այցելէ Կիլիկիա, ուր կը ստեղծէ մարզական շարժում։ Կը մասնակցի նախաեղեռնեան հայկական ողիմպիականներուն։ Կը հաստատէ նիզակ նետելու Հ.Մ.Ը.Մ.ական մրցանիշ։ Կը նետէ նաեւ գունտ եւ սկաւառակ։ Սակայն ան առաւելաբար ֆութպոլով անուանի կը դառնայ։ 1915-էն առաջ «Տորք»ի լաւագոյն խաղացողներէն էր։ Յետսապահ էր։ Ամբողջ Պոլիսը զայն կը նկատէր «Անծակելի պատուար մը»։ Պատերազմէն ետք, Հ.Մ.Ը.Մ.ի ֆութպոլի կեդրոնական յանձնախումբի անդամ էր։ Մրցաշարքերը ինք կը կազմակերպէր։ Լաւ իրաւարար էր։ 1915-էն առաջ եւ ետք ան գրած է ֆութպոլի մասին յօդուածներ։ Ունի նաեւ ֆութպոլի մասին գիրք մը։ Իր անունը նոյնացած էր ֆութպոլին հետ։

Խառնուածքով հեզ էր, ընկերական, իրական մարզական ոգիի տէր մարդ մը։ Կը մահանայ Պոլիս, 1938-ին։

ՏԻԳՐԱՆ Ա. ՔՀՆՅ. ԽՈՅԵԱՆ

ՏԻԳՐԱՆ Ա. ՔՀՆՅ. ԽՈՅԵԱՆ

ՏԻԳՐԱՆ Ա. ՔՀՆՅ. ԽՈՅԵԱՆ

Տիգրան Ա. Քհնյ. Խոյեան ծնած է Տրապիզոն, 1895-ին։ Մանկութիւնը կ'անցնէ Մարմարա ծովուն Գընալը կղզին։ Ան «Փրոթի»ի անդամներէն էր ու անոնցմէ ամէնէն ընդունակը։ Գնալըի մէջ կը ծանօթանայ Վահան Չերազին։ Մեծապէս կ'ազդուի անկէ եւ կը դառնայ օգնականը։ Նախնական կրթութիւնը կղզիին ազգային վարժարանին մէջ ստանալէ ետք՝ Խոյեան կը փոխադրուի Պոլիս եւ կը յաճախէ Կեդրոնական Վարժարան։ Երկրորդական ուսման աւարտին, 1913-ին կը մտնէ սպայից վարժարան, ուր կը յաճախէ մինչեւ 1915, երբ վրայ կը հասնի Ա. Աշխարհամարտը։ Մինչեւ պատերազմի աւարտը ան թրքական բանակին կը ծառայէ իբրեւ սպայ։

1918-ին, Խոյեան «Փրոթի»ն կը ներկայացնէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի հիմնադիր ժողովին։ Կը դառնայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի անդրանիկ Կեդրոնական Վարչութեան քարտուղարը։ Միաժամանակ կը վարէ Որբախնամ Մարմնի Կեդրոնական Կայանի տնօրէնութիւնը։ 1920-ին, իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ եւ սկաուտ խմբապետ, մաս կը կազմէ հայրենիք հրաւիրուած Հ.Մ.Ը.Մ.ի եռանդամ մարմնին։ 1920-ին, Հայաստանի խորհրդայնացման նախօրէին, կը վերադառնայ Պոլիս, ուրկէ կը փոխադրուի Նիւ Եորք։ Միացեալ Նահանգներու մէջ ան կ'ունենայ ազգային եւ միութենական բեղուն գործունէութիւն։ Կը յաճախէ Սփրինկֆիլտի մարզական համալսարանը, որմէ կը վկայուի 1926-ին։

Խոյեան 1955-ին կը ձեռնադրուի քահանայ եւ կը ծառայէ Պոսթընի, Շիքակոյի, շրջան մըն ալ՝ Մոնթրէալի մէջ։ Յառաջացած տարիքին կը հաստատուի Ֆիլատելֆիա, ուր կը վախճանի 1990-ին։

1978-ին ան արժանացած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի «Արժանեաց» շքանշանին։ 1983-ին, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան մատենաշարով լոյս տեսած է իր յուշերը ներկայացնող «Նահատակ ցեղի անմահներ» գիրքը։

Ք. ԺՊՏՈՒՆԻ

Ք. ԺՊՏՈՒՆԻ

Ք. ԺՊՏՈՒՆԻ

Մաքրի գիւղի «Սասուն» մարմնամարզական միութեան անդամներէն։ 1915-էն ետք, Պեզազեան որբանոցի սկաուտ խմբապետ։ 1920-ին անցած է Ֆրանսա։

ՔԱՋՈՒՆԻ ԵՂԲԱՅՐՆԵՐ

ՔԱՋՈՒՆԻ ԵՂԲԱՅՐՆԵՐ

ՔԱՋՈՒՆԻ ԵՂԲԱՅՐՆԵՐ

Եզնիկ եւ Եղիշէ Քաջունի եղբայրներ, որոնք մինչեւ վերջ հոգիով ու գործով կապուած մնացին Հ.Մ.Ը.Մ.ին, ծնած են Արաբկիր։

Երէցը՝ Եզնիկ (1897-ի ծնունդ) մաս կը կազմէր «Տորք»ի շարքերուն։ Աշխոյժ ու վարակող, ան կիրակնօրեայ արշաւներու ոգին էր։ «Մարմնամարզ»ի հրատարակութիւնը երբ կը սկսի, Եզնիկ կը դառնայ Շաւարշ Քրիսեանի գործակիցներէն։ Իր կարգին, ան դասախօսութիւններ կը ներկայացնէ առողջապահական նիւթերու շուրջ։

Ա. Աշխարհամարտէն վերջ Երեւան է։ Հոն կը մնայ՝ իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ ամերիկեան որբանոցներու, եւ կը նուիրուի երկրի մարզական-սկաուտական շարժումին։ Իրեն յանձնուած էին Աղեքսանդրեան եւ Գալֆայեան գիմնազիոններու մարզանքի դասերը։

Եղիշէ Քաջունի (1899-ի ծնունդ) Կեդրոնականի աշակերտ էր։ Հայ առաջին ֆութպոլիստներէն, նախ՝ «Սանթրալի»ի եւ ապա՝ «Տորք»ի մէջ, որուն հիմնադիրներէն կ'ըլլայ։ Պոլսոյ մէջ կ'ուսանի իրաւաբանութիւն։ Յետոյ կ'անցնի Վան՝ իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ։ Հոն կը հիմնէ «Վասպուրական» ֆութպոլի խումբը։ Ա. Աշխարհամարտին կը մասնակցի Վանի ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն։ Յետոյ կը դառնայ Զօր. Անդրանիկի քարտուղարը. անոր հետ Կովկասէն կ'անցնի Փարիզ, Լոնտոն, Մանչեսթըր։ Նոյն այդ գաղութներուն կողմէ կը վերադառնայ Հայաստան, իբրեւ օժանդակութիւն հագուստեղէն բաժնելու համար։ Այդ առիթով, Պոլսոյ մէջ ան շփում կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի կեդրոնին հետ, կը խոստանայ սատարել երկրին սկաուտական շարժումին եւ իր հետ Հայաստան կը տանի մարզական գոյքեր։

ՔՐԻՍ ՖԵՆԵՐՃԵԱՆ

ՔՐԻՍ ՖԵՆԵՐՃԵԱՆ

ՔՐԻՍ ՖԵՆԵՐՃԵԱՆ

Քրիս Ֆեներճեան, որ ծանօթ է նաեւ Սիլվիօ Ռիչի, Քէօսէ Արիսթիտի, Քոչօ, Ալֆ Վոկան, Վահան կեղծանուններով, ծնած է 1884-ին, Պուլկարիա։ 1921-ի ան մաս կազմած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան։ Ֆեներճեանի շրջանը Հ.Մ.Ը.Մ.ի առաջին տարիներու գործունէութեան ամէնէն փայլուն շրջանն է։ Անոր օրով տեղի ունեցած են ազգային իմաստով պատմական երկու փառաշուք հանդէսներ (հայկական ողիմպիականը եւ սկաուտական առաջին մեծ բանակումը)։ Համահայկական այս մեծ ողիմպիականին աննախընթաց մրցումները եւ բարձրագոյն մրցանիշներ հաստատելու փաստերը բաւական են ըսելու, որ Քրիս Ֆեներճեանի Կեդրոնական Վարչութիւնը որքան մեծ գործունէութիւն ունեցած է 1921-1922 տարեշրջանին։

Ֆեներճեան մեծ հեղինակութիւն կը վայելէր Հ.Մ.Ը.Մ.ի մէջ. բոլորէն սիրուած ու յարգուած էր, նաեւ այն պատճառով, որ ինք Հ.Մ.Ը.Մ.ական ըլլալէ բացի, հայ ժողովուրդի յայտնի հերոսներէն մէկն էր, որ 1905-ին մասնակցած էր Սուլթան Համիտի մահափորձին։

Քրիս Ֆեներճեան Հ.Մ.Ը.Մ.ի ներկայացուցիչն էր Հայաստանի Օգնութեան Մարմնին մէջ։

1922-ի քաղաքական ծանօթ դէպքերուն պատճառով եւ Թուրքիոյ մէջ Հ.Մ.Ը.Մ.ի գործունէութեան դադրեցումով, շատերու նման, ան եւս Պոլիսէն կ'անցնի Պուլկարիա եւ ապա վերջնականապէս կը հաստատուի Փարիզ, ուր երկարատեւ հիւանդութենէ ետք (հիւծախտ) կը մահանայ 10 Մարտ 1925-ին։

ՕՆՆԻԿ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ

ՕՆՆԻԿ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ

ՕՆՆԻԿ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ

Գատը գիւղի սկաուտ խմբապետ։ 1920-ին Հ.Մ.Ը.Մ.ի Փարիզի մասնաճիւղի հիմնադիրներէն եղած է, միաժամանակ՝ լաւ ֆութպոլիստ մը։

ՕՆՆԻԿ ԵԱԶՄԱՃԵԱՆ

ՕՆՆԻԿ ԵԱԶՄԱՃԵԱՆ

ՕՆՆԻԿ ԵԱԶՄԱՃԵԱՆ

Ետի Գուլէի որբանոցի սկաուտ խմբապետ։ 1920-ին, Չերազի եւ Խոյեանի հետ ան մաս կը կազմէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի եռանդամ այն մարմնին, որ Հայաստանի կառավարութեան հրաւէրով կ'երթայ հայրենիք՝ կազմակերպելու համար սկաուտական եւ մարզական շարժումներ։

Հայաստանի մէջ, Եազմաճեան աշխատանքի կեդրոն կ'ընտրէ Երեւանը, ուր ան կը զբաղի որբախնամի աշխատանքներով։ Որբերէն կը պատրաստէ սկաուտներ։ 1924-ին կ'անցնի Ֆրանսա։ Տարի մը ետք կը նշանակուի Կիպրոսի Մելգոնեան հաստատութեան մարզանքի ուսուցիչ։ Անկէ կրկին կ'անցնի Ֆրանսա։ Եղած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի կեդրոնական սկաուտական յանձնախումբի անդամ։ 1934-ին մեկնած է Սթոքհոլմ՝ հետեւելով մարզանքի ուսուցչութեան վարժարանին եւ հոնկէ անցած է Պարսկաստան, իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ։

ՕՆՆԻԿ ՖՐԷՆԿԵԱՆ

ՕՆՆԻԿ ՖՐԷՆԿԵԱՆ

ՕՆՆԻԿ ՖՐԷՆԿԵԱՆ

«Արաքս»ի խումբէն էր։ Լաւ յետսապահ մը։ Պատերազմէն ետք Հ.Մ.Ը.Մ.ի եռանդուն վարիչներէն մէկը կ'ըլլայ։ Իր ջանքերուն շնորհիւ է, որ Բերայի Շիշլի մասնաճիւղը կը հասնի նախանձելի աստիճանի։ Անդամ էր Հ.Մ.Ը.Մ.ի սկաուտական կեդրոնական յանձնախումբին։

Տարածենք